Rekomendacje dla biznesu

Rekomendacje dotyczące wdrażania zasad społecznej odpowiedzialności biznesu
w obszarze niepełnosprawności (CSR+D)

Rekomendacje dla biznesu

Wstęp

Poniższe rekomendacje zostały opracowane w wyniku dwuletnich prac konsorcjum projektu „CSR plus the missing D”, w skład którego wchodziły organizacje z Polski, Danii, Holandii i Portugalii. Pracami tymi kierowała Fundacja Menedżerowie Jutra MOFFIN.

W wyniku pracy konsorcjum partnerzy gościli w firmach realizujących ciekawe inicjatywy z tego obszaru, spotykali się z ekspertami w tej dziedzinie oraz rozważali różnorodne czynniki mające wpływ na pozytywne zmiany na rynku pracy w stosunku do osób z niepełnosprawnościami w krajach partnerstwa. Spośród wszystkich zebranych w projekcie dobrych praktyk, partnerzy wybrali najciekawsze przykłady ilustrujące współczesne trendy w podejściu do problematyki zatrudniania osób niepełnosprawnych i dające tym firmom, które jeszcze są na początku takiej drogi, wzór, z którego mogą czerpać inspiracje do własnych działań. Lista tych praktyk nie jest zamknięta i Fundacja Menedżerowie Jutra MOFFIN będzie publikować kolejne interesujące przykłady po zakończeniu projektu „CSR plus the missing D” wyróżniając tym samym tych, którzy podjęli wysiłek w zagospodarowaniu kapitału tkwiącego w wielu osobach z niepełnosprawnościami, a wciąż niewystarczająco wykorzystywanego. Rekomendacje niniejsze nie stanowią zamkniętego katalogu działań, który w tym kształcie sprawdzi się wszędzie i w każdych warunkach, czego każdy czytający powinien mieć świadomość. Partnerzy mają jednak przekonanie, że wskazówki te, będąc rezultatem wielu rozmów spotkań i przyglądania się w praktyce realizacji programów zaangażowania społecznego w obszarze CSR+D, mogą być niezwykle cenne dla obrania właściwego kierunku polityki włączania osób niepełnosprawnych do zespołów pracowniczych. Należy bowiem wiedzieć, że sprawdziły się one już w wielu firmach, w różnych krajach o różnych tradycjach oraz różnorodnej kulturze pracy. Na tyle, na ile było to możliwe, rekomendacje te mają zatem charakter uniwersalny.

Należy podkreślić, iż na ostateczny kształt rekomendacji wpłynęli w naturalny sposób partnerzy projektu, menedżerowie firm zaprezentowanych jako najbardziej interesujące we wdrażaniu zasad CSR+D oraz eksperci zewnętrzni. W tym miejscu należą się podziękowania członkom grupy roboczej Come CloSeR to Disability, którzy przekazali cenne spostrzeżenia wzbogacające to opracowanie.

Przeczytaj więcej o grupie roboczej Come CloSeR to Disability

Pozytywny wpływ na zmianę społeczną

Każda organizacja funkcjonuje w jakiejś przestrzeni, a poprzez ten fakt ma wpływ na środowisko naturalne, społeczeństwo i gospodarkę. Odpowiedzialność społeczna to odpowiedzialność organizacji za ten właśnie wpływ. Ważne jest nie tylko minimalizowanie wpływu negatywnego lecz także prowadzenie działań mających maksymalizować wpływ pozytywny. Problematyka niepełnosprawności została umieszczona w sferze odpowiedzialności za funkcjonowanie danej organizacji w określonym kontekście społecznym. Biorąc pod uwagę definiowanie niepełnosprawności w duchu Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych (gdzie naruszona sprawność w obrębie organizmu danej osoby w oddziaływaniu z barierami obecnymi w otoczeniu może  jej utrudniać lub uniemożliwiać pełny udział w życiu społecznym) należy przyjąć, że jest wiele sposobów, na które organizacja może oddziaływać. Pierwszą z nich jest oczywiście działalność filantropijna. Darowizna na rzecz innych podmiotów umożliwia im jakiegoś rodzaju działanie, niemniej jednak organizacje mogą mieć znacznie głębszy wpływ na zwiększenie dostępności otoczenia dla osób z niepełnosprawnościami, a przez to na dalej idącą zmianę społeczną.

Rekomendacje dla biznesu

Dlaczego realizować CSR plus D?

  • Bo osoby z niepełnosprawnościami to potencjalnie bardzo duży rynek klientów, którzy mogliby być zainteresowani naszymi usługami,
  • Bo w każdej chwili w naszej społeczności może pojawić się osoba z niepełnosprawnością, a każda organizacja powinna być na to przygotowana,
  • Bo pozostawanie osób z niepełnosprawnościami poza rynkiem pracy to problem społeczny, zaś firmy są kluczowymi aktorami, których aktywność może wpłynąć na pozytywne zmiany w tym obszarze,
  • Bo firmy potrzebują pracowników, którzy poprzez posiadane atuty, będą mogli swoją pracą przyczyniać się do ich sukcesu,
  • Bo zatrudnianie osób niepełnosprawnych wpływa pozytywnie na otoczenie społeczne sprawiając jednocześnie, że firma staje się bardziej otwarta, a jej sposób działania bardziej elastyczny,
  • Bo sukces w tym obszarze zależy od skoordynowania działań wielu partnerów wewnątrz firmy poprzez wyzwolenie energii wykraczającej zakresy obowiązków standardowo im przypisywane.

Jak firma może włączyć problematykę niepełnosprawności do swojej polityki CSR?

  •  Poprzez dbałość o przygotowanie usługi lub produktu dostępnego dla wszystkich.

Przygotowanie produktu, który będzie spełniał potrzeby jak największej liczby osób zwiększa rynek potencjalnych odbiorców oraz sprawia, że naszym mniej lub bardziej świadomym działaniem dopuścimy się do wykluczenia jakiejś grupy. Wycofanie się z życia publicznego osób niepełnosprawnych jest wynikiem właśnie takiego długotrwałego wykluczania. Osoby, które nie mogą korzystać z przedmiotów, dostępnych ekspozycji muzealnych, widowisk teatralnych, transportu publicznego w ostatecznym rozrachunku nie mogą korzystać z wielu aspektów życia społecznego. Drobna zmiana jakiej często możemy dokonać może przyczynić się do zmiany tego stanu rzeczy w naszym zakresie odpowiedzialności społecznej.

  • Poprzez zawieranie kontraktów z partnerami, którzy oferują usługi i przedmioty spełniające wymogi dostępności dla osób z niepełnosprawnościami.

Stanowić to może trudność bowiem wciąż jest wiele podmiotów, które nie przywiązują wagi do pełnej dostępności swoich produktów. Spośród wielu argumentów, które pojawiają się, gdy zaistnieje konieczność wyjaśnienia tego zjawiska, słyszymy często argument o kosztach niewspółmiernych do liczby osób korzystających z dostępności. Firma, która dba o osoby niepełnosprawne i ich potrzeby może zmienić tę relacje. Oczekując na przykład, że standardowe oprogramowanie będzie spełniało warunki pełnej dostępności skłaniać można producentów, aby dbałość o dostępność stała się czynnością rutynową. Dzięki temu też wszystkim innym odbiorcom takiego oprogramowania łatwiej będzie adaptować stanowiska pracy tak, aby mogły na nich pracować osoby z niepełnosprawnościami.

  • Poprzez zawieranie kontraktów z partnerami, którzy są odpowiedzialni społecznie.

Istnieją firmy lub innego rodzaju organizacje, które oferują produkt porównywalny z innymi tego samego typu produktami lecz tworzą go opierając się na przykład o prace osób z niepełnosprawnościami. Warto skorzystać wówczas z takiej usługi lub produktu w pierwszej kolejności.

  • Poprzez podnoszenie świadomości niepełnosprawności.

Niezależnie od tego, czy firma zatrudnia już osoby niepełnosprawne, czy ma dopiero zamiar je zatrudniać lub nawet jeśli nie zatrudnia i nie ma takiego zamiaru np. z powodu specyfiki swojej branży, warto jest podnosić świadomość niepełnosprawności wśród pracowników poprzez regularne szkolenia w tym zakresie. Rzetelna wiedza o niepełnosprawności może być znakomitym programem z obszaru społecznej odpowiedzialności biznesu i wpisywać się w każdą strategię CSR, choćby z tego powodu, że wszędzie, w każdym środowisku lokalnym, otoczeniu firmy i wśród rodzin pracowników lub jej klientów, funkcjonują osoby z niepełnosprawnościami. Często wśród naszych pracowników mamy także do czynienia z niepełnosprawnościami niewidocznymi, a mającymi wpływ na pracę i dlatego wiedza na ten temat powinna być powszechna w firmach oraz ich otoczeniu lokalnym.

  • Poprzez zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami.

Pozostawanie osób z niepełnosprawnościami poza rynkiem pracy to ogromy problem społeczny, zaś firmy są głównymi aktorami, którzy mogą współuczestniczyć przy jego rozwiązywaniu.

⇒ Zmiana postrzegania osób niepełnosprawnych wśród osób pracujących w firmie.

Osoby niepełnosprawne stereotypowo postrzegane są jako wymagające pomocy i wyręczania, często niesamodzielne. Przekonania takie kreowane są w mediach oraz zakorzenione w medycznym modelu niepełnosprawności i stąd zrozumiałe jest, że wiele osób tak nadal myśli. Możliwość zatrudniania osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy uwarunkowana jest zmianą tej perspektywy, tak aby koncentrować się na ograniczeniach kreowanych przez przestrzeń fizyczną i społeczną po to, aby je usuwać i umożliwiać osobom z niepełnosprawnościami wykorzystywanie pełni ich potencjału.

⇒ Koncentrowanie się na możliwościach, a nie na ograniczeniach osób z niepełnosprawnościami.

Szansą dla osób niepełnosprawnych jest poszukiwanie takich stanowisk, na których, po dokonaniu koniecznych adaptacji, będą one mogły w pełni posłużyć się swoimi umiejętnościami i możliwościami, które posiadają.

⇒ Rozwój i doskonalenie zawodowe.

Zatrudnione osoby niepełnosprawne potrzebują szkoleń i możliwości korzystania z zaadaptowanych do ich potrzeb materiałów szkoleniowych, aby na takim samym poziomie i w podobnym tempie mogły podnosić swoje kwalifikacje, rozwijać się, wypracowywać sobie możliwości awansu.

⇒ Przewidywanie ścieżek awansu dla osób z niepełnosprawnościami.

Równa pozycja osób niepełnosprawnych to także możliwość awansu. Ze strony firmy oznacza to gotowość do przekazania takiej osobie większej odpowiedzialności, powierzenia jej ludzi, którymi będzie zarządzać, zwiększenia możliwości rozwoju. Przeniesienie takiej osoby w strukturze firmy może być problematyczne nie tylko w związku z niebezpieczeństwem natrafienia na szklany sufit, lecz z powodu znacznie bardziej praktycznych trudności – nowe stanowisko oznacza konieczność dokonania nowych adaptacji.

⇒ Elastyczność ludzi, procedur, narzędzi i przestrzeni.

Aby osoby z niepełnosprawnościami mogły wypełniać swoje obowiązki w miejscu pracy,  konieczne jest dokonywanie racjonalnych adaptacji narzędzi (w tym informatycznych) i przestrzeni. Tak samo dotyczy to konieczności dokonywania zmian w procedurach i standardowo przyjętych mechanizmach działania.

⇒ Szkolenia i włączenie.

Wszyscy pracownicy powinni mieć możliwość zdobywania wiedzy i umiejętności z zakresu szeroko pojętej świadomości niepełnosprawności po to, aby w codziennym funkcjonowaniu w firmie stwarzać przestrzeń do współdziałania z osobami niepełnosprawnymi, równego ich traktowania (w tym wypełniania obowiązków na takim samym poziomie, co inni) oraz rozumienia, na czym polegają racjonalne adaptacje związane z miejscem pracy. W szkoleniach powinni uczestniczyć także menedżerowie zarządzający zespołami oraz całą firmą. Bez ich udziału, a przynajmniej wyrażenia otwartości na przeprowadzanie zmian w tym zakresie, wzrost świadomości niepełnosprawności nie będzie trwałym elementem kultury i kodu wartości w firmie. Z uwagi na fakt, że osoby z różnorodnymi niepełnosprawnościami, w tym ukrytymi, stanowią ok. 12% obywateli społeczeństw, świadomość niepełnosprawności staje się czymś niezwykle ważnym i daje podstawę do budowy nowoczesnych strategii zaangażowania społecznego biznesu, o których wcześniej w ogóle nie myślano. Należy jednak mieć świadomość, że strategie te przyniosą namacalny zysk dopiero za jakiś czas, bo lata wykluczenia i marginalizacji tych grup osób powodują, że nie mają one wciąż takich możliwości jak osoby bez niepełnosprawności. W miarę możliwości należy włączać osoby z niepełnosprawnościami w działania związane z realizacją tych strategii. Rozmowa, spotkanie i współdziałanie będą miały wpływ na wzajemne poznanie się i wspólne wypracowywanie racjonalnych adaptacji mających zasadnicze znaczenie w procesie tworzenia firmy naprawdę otwartej.

Rekomendacje dla biznesu

Podsumowanie

Warto na koniec zaznaczyć, że właśnie świadomość niepełnosprawności jest krokiem do owej otwartości, a nie jak się często przyjmuje, budynek pozbawiony barier architektonicznych. Posiadanie przez firmę takiego budynku jest oczywiście ważne, ale nie zwalnia to menedżerów od zdobywania rzetelnej wiedzy o niepełnosprawności, specyficznych potrzebach związanych z adaptacjami miejsc pracy oraz otwarciem się na potencjał, jaki tkwi w każdej jednostce, w tym także w osobach z niepełnosprawnościami. To dopiero ta wiedza wraz z zaangażowaniem podległych pracowników połączone z ciekawością tematu da niezbędną wciąż do wdrażania idei CSR+D pasję przełamywania barier mentalnych, prawnych i będzie stymulować dalszy rozwój w tym kierunku.

Pamiętajmy przy tym, że, idea CSR zakłada zysk w długofalowej perspektywie. Nie trzeba się więc nigdzie spieszyć, a z pewnością warto podejmować działania zmieniające nasz biznes w pozytywnym kierunku, wzbogacając tym samym różnorodne środowisko pracy, wzmacniając tolerancję i współdziałanie wśród pracowników, czyli inwestując na przyszłość w to, co w firmach najcenniejsze – w ludzi.